Časopis Slovo a slovesnost
en cz

Problémy pojetí jazykového obrazu světa v perspektivě srovnávacích výzkumů

Renata Grzegorczykowa

[Články]

(pdf)

Some open questions concerning the interpretation of the linguistic picture of the world from the perspective of comparative research / Punkty dyskusyjne w rozumieniu językowego obrazu świata – widziane z perspektywy badań porównawczych

A B S T R A C T
The paper deals with two questions. The first question concerns the range of the ‘mental picture’ of a denoted object, created in the thought of a speaker. Classical (structural) linguistics and logical semantics concentrates on the essential features of the object (the necessary and sufficient conditions to reckon the object as a member of the considered class), whilst cognitive linguistics tends to treat all features associated with an object as valid for the mental picture of this object. The non-essential features are either stabilized by some linguistic facts (like derivations, proverbs, etc.), or are individually created in the text. The second question concerns the ontological character of the denoted objects. The object can be relatively ontologically independent, like: natural beings (e.g. plants, animals), some artefacts (e.g. buildings, tables), or the object can be an entity discernible by the human cognitive, linguistic categorization of the world (the parts of the body, some subsets or collections, the emotional states of a person). Some denoted objects can be human mental constructions (e.g. theoretical models, social ideologies). The ontological character of denoted objects seems to be essential in order to fix the ‘tertium comparationis’ in comparative research.

P O D S U M O W A N I E
W pracy postawiono dwa pytania. Pierwsze pytanie dotyczy „mentalnego obrazu” nazywanego obiektu, utworzonego w myśli/świadomości mówiących. Klasyczna (strukturalna) lingwistyka i logiczna semantyka koncentrowały się na cechach istotnych tego obiektu (koniecznych i wystarczających do przyporządkowania go do danej klasy), podczas gdy lingwistyka kognitywna dąży do tego, by traktować wszystkie cechy związane z przedmiotem jako ważne dla jego całościowego obrazu mentalnego. Cechy nieistotne mogą być społecznie zauważone i utrwalone w faktach lingwistycznych (np. w pochodzeniu wyrazów, we frazeologizmach), a mogą być zauważone indywidualnie, w jednostkowym tekście.
Drugie pytanie dotyczy statusu ontologicznego nazywanych obiektów. Obiekty te mogą być ontologicznie względnie samodzielne, jak istoty żywe (zwierzęta, rośliny), artefakty (budynki, stoły), lub też zostają wyodrębnione w wyniku ludzkiej poznawczej i językowej kategoryzacji (części ciała, zbiory elementów, stany emocjonalne człowieka). Niektóre z nazywanych obiektów są wyłącznie konstruktami pojęciowymi (np. pojęcia „ideologiczne”, złożone postawy społeczno-filozoficzne, typu ‘liberalizm’, ‘kosmopolityzm’ itp.). Ontologiczny charakter nazywanych obiektów ma, zdaniem autorki, zasadnicze znaczenie przy ustalaniu podstawy porównania (tertium comparationis) w semantycznych badaniach porównawczych.

Key words: linguistic picture of the world, concept, meaning, tertium comparationis, categorization of the world, semantic connotation
Klíčová slova: jazykový obraz světa, pojem, význam, tertium comparationis, kategorizace světa, sémantická konotace

Daný článek je on-line k dispozici v databázi CEEOL.

Instytut Języka Polskiego Uniwersytetu Warszawskiego
Krakowskie Przedmieście 26/28, 00-325 Warszawa, Polska

Slovo a slovesnost, ročník 71 (2010), číslo 4, s. 275-287

Předchozí Laura A. Janda: The role of metonymy in Czech word-formation

Následující Anna Pajdzińska, Ryszard Tokarski: Jazykový obraz světa a kreativní text