Časopis Slovo a slovesnost
en cz

Konstitutivní hodnoty polského lidového snáře

Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska

[Články]

(pdf)

Values constitutive of the Polish dream book / Wartości konstytutywne polskiego sennika ludowego

A B S T R A C T
The major function of the dream book as a genre is the evaluation of entities as “good” or “bad”, which is also the basis for the interpretation of dream images. Therefore, on the basis of dream books, it is possible to reconstruct the values of folk culture. The relevant texts are of the following type: eggs mean gossip, lice mean money, a ring – a wedding, in which the first element is a dream image and the second is its explanation. The two elements together constitute the frame of the genre “If one dreams of X, in reality Y will happen”. Values are connected with explanations (Y), but evaluation in the dream book is also found in the images themselves. Generally speaking, what is young, light, clear, complete, healthy is explained as signifying life, health, youth, wealth, good harvest, harmony or happiness. On the other hand, what is dead, old, dark, dirty, incomplete, ill is explained as something bad, in particular death, illness, old age, poverty, bad harvest, quarrel, unhappiness or sorrow. The most important values for the folk dream interpreter are practical ones, connected with basic human needs, therefore the center of the folk world is life and its protection.

P O D S U M O W A N I E
Wartościowanie elementów świata jako „dobrych” lub „złych” jest głównym sensem funkcjonowania sennika jako gatunku i stanowi podstawową zasadę interpretacji obrazów sennych. Na podstawie tekstów sennika możemy dokonać rekonstrukcji wartości kultury ludowej. Chodzi w tym wypadku o teksty typu: jajka śnią się na plotki; czarna chustka – pogrzeb; wszy to pieniądze; pierścionek – wesele, w których człon pierwszy (jajka, wszy, czarna chustka, pierścionek) to obraz senny, a człon drugi (plotki, pieniądze, pogrzeb, wesele) to wykładnia (objaśnienie) obrazu. Obydwa elementy wpisane są w ramę gatunkową: „Jeśli śni się X, to na jawie zdarzy się Y”.
Wartości są przypisane do wykładni (Y), ale wartościowanie w senniku obecne jest także i w samych obrazach. Ogólnie, to, co żywe, młode, jasne, czyste, tłuste, dojrzałe, całe, zdrowe i ładne, objaśniane jest na jawie jako życie, zdrowie, młodość, bogactwo, urodzaj, zgoda, szczęście, radość, przyjaciel. Z kolei to, co martwe, stare, ciemne, brudne, chude, niedojrzale, niecałe, chore, brzydkie, na jawie wyjawiane jest jako coś niedobrego, zwłaszcza: śmierć, choroba, starość, bieda, nieurodzaj, kłótnia, nieszczęście, smutek, wróg. Najważniejszymi wartościami dla ludowego interpretatora snów są wartości praktyczne, związane z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb bytowych. Sennik jest zatem gatunkiem potwierdzającym tezę, że jądro ludowego świata wartości stanowi życie i jego ochrona.

Key words: folk culture, genre, Polish dream book, values
Klíčová slova: lidová kultura, žánr, polský lidový snář, hodnoty

Daný článek je on-line k dispozici v databázi CEEOL.

Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Pl. M. Curie-Skłodowskiej 4A, 20-031 Lublin, Polska
stanislawa.niebrzegowska-bartminska@poczta.umcs.lublin.pl

Slovo a slovesnost, ročník 71 (2010), číslo 4, s. 310-316

Předchozí Krystyna Waszakowa: Konceptualizace bolesti v polštině: příspěvek ke srovnávacímu výzkumu

Následující Jana Holšánová, Richard Andersson, Roger Johansson, Kenneth Holmqvist, Sven Strömqvist: Lund eye tracking studies in research on language and cognition